Sobiq prezident Donald Tramp avvalroq Qo‘shma Shtatlarning Grenlandiyani sotib olish harakatlariga qarshi bo‘lgan Yevropa davlatlariga rejalashtirilgan tariflarni to‘xtatishini e’lon qildi.
Ijtimoiy tarmoqlardagi postida janob Tramp bu qaror NATO Bosh kotibi Mark Rutte bilan «juda samarali uchrashuv» dan so‘ng qabul qilinganini aytdi.
«Agar bu yechim amalga oshirilsa, Qo’shma Shtatlar va barcha NATO davlatlari uchun ajoyib bo’ladi», deb yozdi u.
CNBC bilan suhbatda janob Tramp «abadiy» davom etishini kutayotgan kelishuv mineral huquqlarni va istiqbolli Oltin Gumbaz raketa mudofaa tizimini o’z ichiga olishi mumkinligini aytdi.
O’z qarorini Truth Social orqali e’lon qilar ekan, janob Tramp «muhokamalar rivojlangan sari» batafsil ma’lumot berilishini ta’kidladi.
U, shuningdek, Davlat kotibi Marko Rubio va maxsus elchi Stiv Vitkoff muzokaralar davomida «to’g’ridan-to’g’ri» unga hisobot berishini ta’kidladi. Boshqa qo’shimcha ma’lumot oshkor etilmadi.
Janob Tramp avvalroq ijara shartnomasi tushunchasini rad etib, «siz egalik huquqini himoya qilasiz. Siz ijarani himoya qilmaysiz», deb ta’kidlagan edi.
Nodir tuproq minerallarining roli ham aniq emas. Grenlandiya ushbu minerallarning sezilarli – va asosan foydalanilmagan – zaxiralariga ega, ularning ko’pchiligi mobil telefonlar va elektr transport vositalarini o’z ichiga olgan texnologiyalar uchun muhimdir.
Vashingtonda joylashgan Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazining yaqinda o’tkazgan tahliliga ko’ra, Arktika hududi nodir tuproq mineral resurslari bo’yicha global miqyosda sakkizinchi o’rinda turadi.
Janob Tramp dastlab 1-fevraldan boshlab Buyuk Britaniyadan AQShga jo‘natilgan «barcha tovarlar uchun» 10% tarif taklif qilgan, Vashingtonning Daniyadan Grenlandiyani sotib olish bo‘yicha kelishuvga erishishiga qarab, 1-iyundan boshlab 25% gacha oshirish rejalashtirilgan.
Xuddi shu chora-tadbirlar Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Frantsiya, Germaniya, Niderlandiya va Finlyandiyadan kelib chiqqan tovarlarga ham qo‘llaniladi – bularning barchasi 1949-yilda tashkil etilgan mudofaa ittifoqi NATOga a’zo davlatlardir.
Avvalroq Shveytsariyaning Davos shahrida bo‘lib o‘tgan Jahon iqtisodiy forumida janob Tramp Grenlandiyani sotib olish uchun “zudlik bilan muzokaralar olib borishga intilayotganini” e’lon qildi, lekin hududni nazorat qilish uchun “kuch ishlatmasligini” ta’kidladi.
«Agar men haddan tashqari kuch ishlatishga qaror qilmasam, biz hech narsaga erisha olmaymiz. Bizni to’xtatib bo’lmaydi, lekin biz buni qilmaymiz», dedi janob Tramp chorshanba kuni. «Men kuch ishlatishim shart emas. Men kuch ishlatmoqchi emasman. Men kuch ishlatmayman.»
U, shuningdek, jahon yetakchilarini AQShga Daniyadan Grenlandiyani nazorat qilishiga ruxsat berishga chaqirib: «Siz ha deb ayta olasiz va biz bundan juda minnatdormiz. Yoki yo‘q deb ayta olasiz va biz eslab qolamiz», dedi.
Daniya bilan amaldagi kelishuvlarga ko’ra, AQSh Grenlandiyaga cheksiz miqdorda qo’shin joylashtirishga vakolatli. Hozirda u hududning shimoli-g’arbiy qismida joylashgan Pituffik bazasida 100 dan ortiq xodimdan iborat doimiy harbiy mavjudlikni saqlab turibdi.
Biroq, o’z nutqida janob Tramp AQShning Grenlandiyadan foydalanishi bilan bog’liq hech qanday kelishuvlarni to’liq egalikni nazarda tutmasa, qabul qilmasligini aytdi.
«Psixologik jihatdan, kim litsenziya shartnomasini yoki ijarani himoya qilishni xohlaydi?» deb so’radi u.
«[Grenlandiya] okean o’rtasida joylashgan katta muz bo’lagi bo’lib, agar urush bo’lsa, harakatning ko’p qismi shu muz bo’lagida sodir bo’ladi.»
Davosda so’zlagan nutqida Frantsiya prezidenti Emmanuel Makron janob Trampning avvalgi tarif tahdidini tanqid qilib, AQShdan «yangi tariflarning cheksiz to’planishi»ni «tubdan qabul qilib bo’lmaydi» deb hisobladi.
Janob Makron AQSh tariflariga qarshi javob choralarini ko’rishni Yevropa Ittifoqini rag’batlantirganlar qatorida edi.
Janob Tramp nutqidan janob Makronga hujum qilish uchun foydalandi. Uning ta’kidlashicha, u Frantsiya prezidenti vino va shampanlarga «100% tarif» bilan tahdid qilmaguncha, frantsuz prezidenti rad etgan dori narxlarini oshirish zarurligi haqida ogohlantirgan.
Uning qo’shimcha qilishicha, Frantsiya o’nlab yillar davomida AQShni «aldab kelgan».
Janob Tramp, shuningdek, Kanada Bosh vaziri Mark Karnining so’zlarini rad etganday tuyuldi. Seshanba kuni janob Karni «o’rta kuchlar» birlashishga chaqirib, shunday dedi: «Agar biz stol atrofida bo’lmasak, biz menyudamiz.»
Kanada, Avstraliya, Argentina, Janubiy Koreya va Braziliya kabi o’rta kuchlar, iqtisodiyoti kichikroq bo’lishiga qaramay, global siyosatda sezilarli ta’sirga ega bo’lgan davlatlardir.
U, shuningdek, «Kanada geografiya va tarixiy ittifoqlar endi xavfsizlik yoki farovonlikni kafolatlamasligi haqidagi ogohlantirishni birinchi bo’lib eshitganlar qatorida edi» dedi.
Bunga javoban AQSh prezidenti Karnini AQShga nisbatan minnatdor emaslikda aybladi.
«Kanada Qo’shma Shtatlar tufayli yashaydi», dedi janob Tramp. «Keyingi safar bayonot berganingizda buni eslang, Mark.»
Klintonlar, ular Epstein haqida bo’lgan «cheklangan» ma’lumotlarni allaqachon qo’mitaga taqdim etganliklarini aytishdi.
Bu harakat Donald Tramp Grenlandiyani sotib olish uchun harakat qilayotgan bir paytda AQSh va Yevropa Ittifoqi o’rtasidagi keskinlikning yangilanishidan so’ng yuzaga keldi.
Aksariyat musulmon davlatlari Trampning yangi tashkilotiga taklifni qabul qildi, Rossiyalik Putin esa qo’shilishni o’ylab ko’rayotganini aytdi.
Bir konservativ adolat vakili Oq uyning qonunni talqin qilishi Federal rezerv mustaqilligini «buzishi» mumkinligi haqida ogohlantirdi.
Jinsiy savdoda ayblangan shaxs avvalroq immunitet berilmasa, savollarga javob berishdan bosh tortishini aytgan edi.