AQSh prezidenti Donald Tramp ijtimoiy tarmoqlarda qattiq iboralardan foydalangan holda chop etilgan postida, agar Eron Hormuz boʻgʻozini barcha kemalar uchun qayta ochish boʻyicha seshanba kungi muddatga rioya qilmasa, uning elektr stansiyalari va koʻpriklarini nishonga olish bilan tahdid qildi.
U avvalroq «doʻzaxni qoʻyib yuborish» haqida ogohlantirgan edi, ammo AQSh ommaviy axborot vositalariga Tehron bilan kelishuvga erishish uchun «yaxshi imkoniyat» borligini koʻrsatdi.
Eron uning ultimatumini rad etib, uni «ojiz, asabiy va ahmoqona» deb masxara qildi.
Trampning yangi tahdidi, Eron ustida urib tushirilgan AQSh qiruvchi samolyotining ikkinchi ekipaj aʼzosini dushman hududining ichkarisida oʻtkazilgan operatsiyada muvaffaqiyatli qutqarilganini eʼlon qilganidan keyin paydo boʻldi.
AQSh ham, Eron ham Eronning janubi-gʻarbiy qismidagi togʻli hududda AQSh harbiy xizmatchisini topishga urinishgan. F-15 uchuvchisi samolyot juma kuni urib tushirilganidan koʻp oʻtmay topilgan edi.
Hodisa bir oydan ortiq davom etgan mojarodan soʻng sodir boʻldi, Eron AQSh va Isroilning havo hujumlariga ikki davlatga ittifoqchi boʻlgan Fors koʻrfazi davlatlariga hujumlar bilan javob qaytardi.
Eron, shuningdek, dunyo nefti va gazining taxminan beshdan bir qismi oʻtadigan muhim savdo yoʻli boʻlgan Hormuz boʻgʻozida tranzitni sezilarli darajada buzdi, bu esa global neft narxlarining keskin oʻsishiga va butun dunyo boʻylab inflyatsiya darajasining oshishi haqida xavotirlarga olib keldi.
Bu uzilish Trampni mart oyida Eronga boʻgʻozni qayta ochish uchun bir qator muddatlarni eʼlon qilishga undadi. Yakshanba kuni u oʻzining Truth Social platformasida bu talabni yana bir bor tasdiqladi.
Quyidagi paragrafda juda qattiq iboralar mavjud.
U shunday dedi: «Seshanba kuni Eronning elektr stansiyalari kuni va koʻpriklar kuni boʻladi. Bunday narsa boʻlmaydi!!! Oʻsha laʼnati boʻgʻozni oching, ey telbalar, aks holda doʻzaxda yashaysizlar – FAQAT KUZATING! Allohga hamd boʻlsin. Prezident DONALD J. TRAMP»
Keyinchalik, u Fox News telekanaliga dushanba kuni kelishuvga erishish uchun «yaxshi imkoniyat» borligini aytdi, ammo agar urushni tugatish boʻyicha kelishuvga tezda erishilmasa, u «hamma narsani portlatib, neftni egallab olish» haqida oʻylayotganini aytdi.
Keyinroq, AQSh prezidenti yana bir bor post qoldirdi – «Seshanba, Sharq vaqti bilan soat 20:00!» – goʻyo dastlab 6-aprel dushanba kuni tugashi kerak boʻlgan muddatni uzaytirgandek.
Tramp ilgari bir necha marta Hormuz boʻgʻozini qayta ochish muddatlarini kechiktirgan.
21-mart kuni Tramp, agar Hormuz boʻgʻozi 48 soat ichida «TOʻLIQ OCHILMASA», Eronning elektr stansiyalarini «yoʻq qilib tashlash» bilan tahdid qilgan edi.
Ikki kundan soʻng, u Eron bilan «yaxshi» va «samarali» muzokaralar davom etayotgan bir paytda, yana besh kun davomida – 28-martgacha zarbalar bermasligini aytdi. Eron oʻz rasmiylari va Tramp maʼmuriyati oʻrtasida hech qanday aloqa boʻlmaganligini rad etdi.
Bu sana yaqinlashganda, Tramp yana bir bor muddatni qoʻshimcha 10 kunga, 6-aprelga qoldirdi. Bu yangi 48 soatlik muddat uzaytirilgan sana.
Eron prezidenti devonining vakili Mahdi Tabatabayning aytishicha, Hormuz boʻgʻozi urush natijasida yetkazilgan barcha zararni qoplash uchun «tranzit toʻlovlarining bir qismi ishlatilganda» «qayta ochiladi». Eron boʻgʻozdan oʻtayotgan kemalarga toʻlovlar joriy etishni rejalashtirgan.
Eron markaziy harbiy qoʻmondonligidan boʻlgan general Ali Abdollahi Aliabodiy Trampning tahdidini «ojiz, asabiy, muvozanatsiz va ahmoqona harakat» deb baholadi va AQSh rahbari uchun «doʻzax darvozalari ochiladi», dedi.
Shu bilan birga, Isroil Eronning fuqarolik infratuzilma obʼyektlarini nishonga olmoqda – oxirgisi shanba kuni neft-kimyo majmuasi boʻldi – va mudofaa rasmiylarining soʻzlariga koʻra, keyingi haftada qoʻshimcha energetika obʼyektlariga zarba berish uchun AQShning roziligini kutmoqda.
AQSh-Isroil zarbalari yakshanba kuni Eronning janubi-gʻarbiy qismidagi Qosim Sulaymoniy nomidagi xalqaro aeroportga ham taʼsir koʻrsatdi.
Eron Isroil va AQShning Fors koʻrfazidagi ittifoqchilariga dronlar va raketalar uchirishni davom ettirdi.
Yakshanba kuni Isroilning Xayfa shahridagi turar-joy binosiga toʻgʻridan-toʻgʻri ballistik raketa urildi, natijada toʻrt kishi jarohatlandi.
Kun boshida Abu-Dabi rasmiylari Eron raketasidan tushgan qoldiqlar sababli Borouge neft-kimyo majmuasida sodir boʻlgan yongʻinlarga qarshi kurashayotganliklarini xabar qilishdi.
Quvayt Eron dronlarining zarbalari neft va neft-kimyo obʼyektlariga jiddiy zarar yetkazganini aytdi. Bahraynda ham sanoat va yoqilgʻi zavodlari nishonga olindi.
AQSh prezidenti, agar Eron Hormuz boʻgʻozini ochmasa, Eronning koʻprik va elektr stansiyalarini yoʻq qilish bilan tahdid qildi.
Rasmiylar «xavfsizlik choralari kuchaytirilganini» xabar qilishdi, hech qanday jarohatlanganlar yoʻq va gumonlanuvchilar aniqlanmagan.
Uni dushman hududidan olib chiqish operatsiyasi juda murakkab edi va AQSh hukumatining bir nechta agentliklari ishtirok etdi.
AQSh Eron janubida urib tushirilgan AQShning F-15 qiruvchi samolyotining bedarak yoʻqolgan ekipaj aʼzosini muvaffaqiyatli qutqardi.
Havochiyni qutqarish AQSh va Eronning alohida qidiruv ishlari olib borilganidan soʻng amalga oshirildi.