Ser Keir Starmer Britaniya qo’shinlarining Ukrainadagi mojaroni tugatishga qaratilgan har qanday kelishuvni nazorat qilish uchun joylashtirilishi bo’yicha parlamentda ovoz berishni o’tkazishga va’da berdi.
Bosh vazirning ta’kidlashicha, bu harakat harbiy harakatlar uchun parlament roziligi bilan bog’liq «yaqinda bo’lib o’tgan amaliyotga» mos keladi.
Bu e’lon Buyuk Britaniya va Fransiyaning tinchlik bitimi tuzilgan taqdirda Rossiyaning Ukrainaga qarshi keyingi tajovuzining oldini olish uchun qo’shinlar joylashtirish bo’yicha qayta tasdiqlangan majburiyatidan so’ng e’lon qilindi.
Ser Keir ishtirok etishi mumkin bo’lgan Britaniya qo’shinlarining potentsial sonini aniqlamadi, balki deputatlarga qo’shinlar «bizning harbiy rejalarga muvofiq» joylashtirilishini aytdi.
Bosh vazirning savollariga javob berish vaqtida Ser Keir deputatlarga, tinchlik shartnomasi tuzilgan taqdirda, Britaniya xodimlari «tiyib turuvchi operatsiyalarni» o’tkazishi va ittifoqchilar tomonidan Ukrainada rejalashtirilgan yangi harbiy «markazlarni» himoya qilishini ma’lum qildi.
Bosh vazir qo’shinlar joylashtirilishidan oldin ovoz berish bo’ladimi yoki yo’qmi, degan savolga ochiq javob bermagan bo’lsa-da, uning matbuot kotibi keyinroq jurnalistlarga parlament Buyuk Britaniya kuchlarining «uzoq muddatli joylashtirilishi» dan oldin o’z so’zini aytishini ma’lum qildi.
Biroq, matbuot kotibi, agar deputatlar taklif qilinayotgan joylashtirishni rad etsalar, Jamoatlar palatasida ovoz berish hukumat uchun majburiy bo’ladimi yoki yo’qmi, degan savolga izoh berishdan bosh tortdi.
Qonuniy jihatdan parlament monarx nomidan bosh vazir tomonidan rasman tasdiqlangan harbiy harakatlarni tasdiqlashda rasmiy rolga ega emas.
So’nggi o’n yilliklar davomida deputatlarga joylashtirish masalasini muhokama qilish imkoniyati berilgan an’ana paydo bo’ldi, garchi bu printsip doimiy ravishda qo’llanilmagan bo’lsa ham.
2013 yilda deputatlar kimyoviy qurol ishlatilishining oldini olish uchun Suriyaga Buyuk Britaniyaning potentsial harbiy aralashuviga qarshi ovoz berishdi, bu 18-asr oxiridan beri Britaniya yetakchisi harbiy harakatlar bo’yicha ovozda mag’lub bo’lishining birinchi holati edi.
Parlament 2014 yilda Iroqdagi «Islomiy davlat» guruhiga (ID) qarshi va keyingi yilda Suriyadagi harakatlar bo’yicha ham maslahatlashgan.
Biroq, Tereza Mey 2018 yilda Suriyadagi harakatlarga parlament bilan maslahatlashmasdan ruxsat berdi va yaqinda Rishi Sunak va Ser Keir Yamandagi Husiylar nishonlariga qarshi RAF havo hujumlariga ovoz bermasdan ruxsat berishdi.
Seshanba kuni Buyuk Britaniya va Fransiya Parijda bo’lib o’tgan sammitdan so’ng Ukraina hududiga havo, quruqlik va dengiz orqali qo’shinlar joylashtirish bo’yicha «niyat deklaratsiyasi»ga imzo chekishdi.
Bayonotda, shuningdek, Ukraina Buyuk Britaniya, Fransiya va boshqa ittifoqchilarga o’z hududida «zarur choralarni, shu jumladan kuch ishlatishni» qo’llashga ruxsat berishi ko’rsatilgan.
Ittifoqchilar, shuningdek, AQSh har qanday potentsial sulhni kuzatishda yetakchilik qilishi taklifini bildirishdi.
Biroq, to’liq xavfsizlik kafolatlari hali yakunlanmagan va urushni tugatish bo’yicha sa’y-harakatlarning oldingi safida bo’lgan AQSh muzokaralar davomida bunday majburiyatga imzo chekmagani xabar qilingan.
Jamoatlar mudofaa qo’mitasi raisi Tan Dhesi e’lonni olqishladi, ammo «bu bizning qurolli kuchlarimiz allaqachon duch kelayotgan haqiqiy muammolarni kuchaytiradi», deb ogohlantirdi.
«Shuningdek, bu qurolli kuchlarimizning haddan tashqari yuklanishiga olib kelishi mumkin va shuning uchun Buyuk Britaniyaning ittifoqchilar oldidagi avvalgi majburiyatlarini saqlab qolish qobiliyatiga shubha tug’diradi», – deya qo’shimcha qildi Mehnat partiyasi deputati.
Jamoatlar palatasida bo’lib o’tgan bahslar davomida konservatorlar va liberal-demokratlar ham e’lonni olqishlashdi, ammo mudofaa xarajatlarini oshirish zarurligini ta’kidladilar.
Biroq, «Reform UK» partiyasi rahbari Nayjel Farajning ta’kidlashicha, «Britaniya armiyasining hozirgi holati bilan hozirgi shartlar ostida» u Britaniya askarlarining Ukrainaga joylashtirilishiga qarshi ovoz beradi.
«Bizda na ishchi kuchi, na aniq yakuniy muddati bo’lmagan operatsiyaga kirish uchun uskunalar yo’q», dedi u Times Radioga bergan intervyusida.
Faraj, agar ko’proq davlatlar ishtirok etgan taqdirda, bu harakatni qo’llab-quvvatlashni ko’rib chiqishi mumkinligini aytdi, lekin qo’shimcha qildi: «Hozirgi holatda, cheklanmagan vaqt davomida biz va fransuzlar to’liq xavf ostida qolamiz.»
Bu urushning o’zini tugatish bo’yicha alohida muzokaralar bilan bir qatorda, kelishuv bo’lgan taqdirda Ukrainaga taklif qilinadigan xavfsizlik kafolatlari bo’yicha «Istalganlar koalitsiyasi» deb nomlanuvchi mamlakatlar guruhi tomonidan to’qqiz oylik rejalashtirish muhokamalaridan so’ng sodir bo’ldi.
Ser Keir urushni tugatish bo’yicha kelishuv bunday kafolatlar bo’lmaganda «amalga oshmaydi», «AQSh tomonidan qo’llab-quvvatlanadi», dedi.
Moskva Ukrainadagi har qanday xorijiy qo’shinlarni «qonuniy nishon» deb hisoblash to’g’risida bir necha bor ogohlantirgan.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin 2022 yil fevral oyida Ukrainaga keng ko’lamli bosqinni boshladi va Moskva hozirda Ukraina hududining taxminan 20% qismini nazorat qilmoqda.
Bosh vazirning izohlari yaqinda Sasseks qirg’og’iga tushgan yuk konteynerlari hodisasidan so’ng berildi.
Mehnat partiyasining ba’zi deputatlari mehmondo’stlik sanoatini qo’llab-quvvatlash uchun qo’shimcha yordam choralari joriy etilishi mumkinligiga umid qilishmoqda.
Deputatlar tomonidan taklif qilinayotgan qonunchilik dastlab ma’qullanganiga bir yildan ko’proq vaqt o’tdi, ammo u hali ham Lordlar palatasining roziligini talab qiladi.
Bu haqda Ukraina ittifoqchilarining Parijdagi yig’ilishidan so’ng Buyuk Britaniya Bosh vaziri Ser Keir Starmer ma’lum qildi.
Bosh vazir Leyboristlar partiyasining «alam va bo’linish»ni targ’ib qiluvchi «Reform» partiyasidan farqli o’laroq, mamlakatni «yangilanishi»ni ta’kidlashi zarurligini urg’ulaydi.