Global neft narxlari sobiq AQSh prezidenti Donald Trampning agar Eron Hormuz bo‘g‘ozi orqali kemalarning harakatlanishiga to‘sqinlik qilishda davom etsa, Eronning muhim infratuzilmasini nishonga olish haqidagi tahdidlaridan so‘ng bir barrel uchun 110 dollardan oshib ketdi.
Brent markali xom neft fyucherslari Osiyo bozorida dushanba kuni ertalabki savdolarda 1,6 foizga ko‘tarilib, 110,85 dollarni tashkil qildi, AQShda sotiladigan neft esa 0,8 foizga o‘sib, 112,40 dollarga yetdi.
Yakshanba kuni ijtimoiy media postida Tramp, agar muhim suv yo‘li seshanba kuniga qadar ochilmasa, AQSh elektr stansiyalari va ko‘priklarga hujum qilishini aytdi.
Yaqin Sharqdagi neft va gaz yetkazib berishlari Tehronga qarshi AQSh va Isroilning 28-fevralda boshlangan havo hujumlariga javoban bo‘g‘ozdan foydalanishga urinayotgan kemalarga hujum qilish bilan tahdid qilgani sababli jiddiy uzilishlarga duch keldi.
Odatda dunyo energiya yetkazib berishining beshdan bir qismini ta’minlaydigan tor suv yo‘lida kemalar qatnovining buzilishi global energiya narxlarini oshirib, inflyatsiyaning oshishi haqida xavotirlarni kuchaytirdi.
Trampning Eronga qarshi tahdidlarini kuchaytirganidan so‘ng, o‘tgan hafta neft narxlari allaqachon bir barrel uchun 100 dollardan oshib ketgan edi. U yaqin haftalarda AQSh havo hujumlari mamlakatni «tosh davriga qaytarib yuborishi» haqida ogohlantirgan edi.
Fors ko‘rfazidagi neft obyektlariga qilingan hujumlar, taxminlarga ko‘ra, Eron tomonidan amalga oshirilgan, dam olish kunlari davom etdi.
Tehron yakshanba kuni Quvayt, Bahrayn va Birlashgan Arab Amirliklaridagi neft-kimyo zavodlariga qilingan bir qator hujumlar uchun javobgarlikni o‘z zimmasiga oldi.
Dushanba kuni Eron Inqilobiy Gvardiyasi Korpus (IRGC) Eron ichidagi fuqarolik infratuzilmasi nishonga olinishda davom etsa, AQShning iqtisodiy manfaatlariga qarshi hujumlarni kuchaytirish haqida ogohlantirdi.
Yakshanba kuni OPEK+, unga Saudiya Arabistoni va Rossiya kabi yirik neft ishlab chiqaruvchi davlatlar kiradi, may oyida xom neft ishlab chiqarishni kamtarona oshirishga kelishib oldi.
Biroq, kuniga 206 000 barrelga ko‘paytirilgan ishlab chiqarish asosan ramziy xarakterga ega, chunki guruhning bir nechta asosiy a’zolari davom etayotgan mojarolar tufayli ishlab chiqarishni ko‘paytira olmaydi.
Tramp ilgari Eronning bo‘g‘ozdan foydalanayotgan kemalarga qarshi tahdidlarini to‘xtatish muddatlarini kechiktirgan edi, biroq o‘zining ijtimoiy media platformasidagi qat’iy bayonotida o‘z talablarini yana bir bor ta’kidladi.
Quyidagi xatboshida juda qo’pol so’zlar mavjud.
Yakshanba kungi postida Tramp shunday deb yozdi: «Seshanba kuni Eron uchun elektr stansiyasi kuni va ko‘prik kuni bo‘ladi. Bunday narsa hech qachon bo‘lmagan!!! Bo‘g‘ozni oching, aks holda siz do‘zaxda yashaysiz – SHUNCHAKI TOMOSHA QILING! Allohga hamdlar bo‘lsin. Prezident DONALD J. TRAMP».
Bir necha soat o‘tgach, u qo‘shimcha qildi: «Seshanba, Sharq vaqti bilan soat 20:00!»
Tramp Fox News telekanaliga bergan intervyusida dushanba kuni kelishuvga erishish uchun «yaxshi imkoniyat» borligini aytdi, biroq agar kelishuv tez orada erishilmasa, «hammasini portlatib, neftni egallab olishni» ko‘rib chiqayotganini aytdi.
Eronlik yuqori martabali harbiy xizmatchi general Ali Abdollahi Aliabadi Trampning avvalgi muddatini «nochor, asabiy, muvozanatsiz va ahmoqona» deb atadi va AQSh rahbari uchun «do‘zax darvozalari ochiladi» deb qo‘shimcha qildi.
Rasmiylar «xavfsizlik holati kuchaytirilgan», biroq hech qanday jarohatlar haqida xabar berilmagan va hech qanday gumondor aniqlanmaganligini aytishdi.
Qutqaruv ishlari Trampning Xarg orolini egallash yoki boyitilgan uran joylarini egallash bo‘yicha quruqlikdagi operatsiyaga qanday qarashiga ta’sir qilishi mumkin.
AQSh prezidenti, agar muhim suv yo‘li qayta ochilmasa, Eron elektr stansiyalari va ko‘priklarini yo‘q qilishini aytdi.
BBC muxbiri Orla Guerin Eron nazorat o‘rnatgan muhim suv yo‘lining chetiga sayohat qiladi.
AQSh va Isroilning 28-fevralda Eronga hujum qilganidan beri mojarolar butun Yaqin Sharqqa tarqaldi.