«`html
Isroil rasmiylari Eron xavfsizlik bo‘yicha yuqori martabali mulozimi Ali Larijoniy va “Basij” yarim harbiy kuchlari rahbari G‘ulomrizo Sulaymoniy yaqinda Isroilning havo hujumlarida halok bo‘lganini e’lon qildi.
Mudofaa vaziri Isroil Katsning ta’kidlashicha, «Larijoniy va Basij qo‘mondoni o‘tgan tunda yo‘q qilindi va ular yo‘q qilish dasturi rahbari Xomanaiy hamda yovuzlik o‘qining tubida yo‘q qilingan barcha kishilar bilan jahannamga qo‘shildi».
Eron rasmiylari ikkala erkakning ham, Larijoniyning o‘g‘li va soqchilari bilan birga halok bo‘lganini tasdiqladi.
Larijoniy Isroil va AQSh kuchlarining zarbalari boshlangan birinchi kun, ya’ni 28-fevralda Oliy Rahbar, Oyatulloh Ali Xomanaiy vafotidan beri o‘ldirilgan eng yuqori martabali eronlik amaldordir.
Bu voqealar Yaqin Sharqda kengroq mojaroga sabab bo‘ldi, Eron Isroilga va AQSh harbiy ob’ektlariga mezbonlik qilayotgan arab davlatlariga raketalar va dronlar uchirish orqali javob qaytardi.
Eron hujumlari Fors ko‘rfazi davlatlarida ishlab chiqarishning to‘xtatilishiga va Hormuz bo‘g‘ozi orqali eksportning buzilishiga olib kelganligi sababli neft narxlari keskin oshdi.
Eron Oliy Milliy Xavfsizlik Kengashi (OMXK) chorshanba kuni ertalab Larijoniy o‘g‘li Mortezo, yordamchisi va soqchilari bilan birga halok bo‘lganini tasdiqladi.
«Eron va Islom inqilobi taraqqiyoti yo‘lida umr bo‘yi kurash olib borganidan so‘ng, u [Larijoniy]… Xudoning chaqirig‘iga javob berdi», deyiladi OMXKning davlat televideniyesi orqali efirga uzatilgan bayonotida.
Bu e’lon Isroil Mudofaa Kuchlari (IMK)ning havo kuchlari o‘tgan tuni Tehronga yaqin joyda «aniq zarba» bilan Larijoniyni o‘ldirganini da’vo qilgan bayonotidan so‘ng e’lon qilindi.
«Xomanaiyning yo‘q qilinishidan so‘ng, Larijoniy Eron rejimining amaldagi rahbari sifatidagi maqomini mustahkamladi va Isroil davlati va mintaqadagi davlatlarga qarshi jangovar harakatlarga boshchilik qildi», dedi IMK.
Biroq, seshanba kuni Larijoniyning ijtimoiy media akkauntlarida sanasiz, qo‘lyozma yozuv e’lon qilindi, uni davlat ommaviy axborot vositalari seshanba kuniga tegishli deb ta’kidladi.
Ushbu yozuvda shu oyda Shri-Lanka qirg‘og‘ida AQSh suv osti kemasining ularning harbiy kemasiga qilgan hujumida halok bo‘lgan Eron dengiz flotining 84 nafar «jangchilari» maqtovga sazovor bo‘lgan. Seshanba kuni kechqurun dengizchilarni sharaflash marosimi bo‘lib o‘tdi.
Davlat televideniyesi ham shunga o‘xshash xabarni efirga uzatdi, u “Basij qarshilik ko‘rsatish kuchlari” qo‘mondoni Sulaymoniyga tegishli bo‘lib, uning o‘limi keyinroq Inqilob qo‘riqchilari tomonidan tasdiqlandi.
“Basij” – taxminan bir million a’zoga ega bo‘lgan ko‘ngilli militsiya bo‘lib, ko‘pincha noroziliklarni bostirish uchun safarbar etiladi. U Islom Inqilobi Qo‘riqchilari Korpusining (IIQK) nazorati ostida ishlaydi.
«Erondagi ichki noroziliklar paytida, ayniqsa so‘nggi davrlarda namoyishlar kuchayganligi sababli, Sulaymoniy qo‘mondonligi ostidagi Basij kuchlari asosiy repressiya operatsiyalariga rahbarlik qildi», dedi IMK.
IMK shuningdek, seshanba kuni Tehron bo‘ylab Basij nazorat-o‘tkazish punktlariga qaratilgan bir nechta havo hujumlaridan birini ko‘rsatuvchi videolavhalarni ham e’lon qildi.
Eron ommaviy axborot vositalari o‘tgan hafta poytaxtdagi to‘rtta nazorat-o‘tkazish punktiga Isroilning zarbalari oqibatida bir nechta xavfsizlik xodimlari halok bo‘lganini xabar qildi.
Sobiq IIQK qo‘mondoni bo‘lgan Larijoniy Eron davlat teleradiokompaniyasi IRIB rahbari sifatida shuhrat qozondi, u 2004-yilda Xomanaiyning xavfsizlik bo‘yicha maslahatchisi bo‘lishidan oldin 10 yil davomida shu lavozimda ishlagan.
U, shuningdek, Eronning G‘arb bilan asosiy yadroviy muzokarachisi va Eron parlamenti spikeri lavozimlarida ham ishlagan.
Bir vaqtlar islom inqilobining mafkuraviy tamoyillariga sodiq bo‘lgan qat’iy «principlist» guruhining rahbari bo‘lgan Larijoniy keyinchalik «mo‘‘tadil konservator» deb ta’riflangan.
U o‘tgan avgust oyida OMXK kotibi etib tayinlandi va dekabr va yanvar oylarida Eron bo‘ylab tarqalgan noroziliklarda Basij va boshqa xavfsizlik kuchlarining bostirishiga rahbarlik qilgan deb hisoblanadi. Inson huquqlari faollarining hisob-kitoblariga ko‘ra, kamida 6508 nafar namoyishchi o‘ldirilgan va 53 000 nafari hibsga olingan.
U, shuningdek, kengashda marhum oliy rahbarning vakili bo‘lgan va Eron yangiliklarida Xomanaiyning maslahatchisi sifatida ta’riflangan.
Urushdan oldin Xomanaiy Larijoniyga Isroil va AQShning yirik hujumi, shu jumladan, uning rahbariyatini o‘ldirish holatlarida Islom Respublikasining omon qolishini ta’minlash rejasini ishlab chiqishni topshirganligi xabar qilingan. Xomanaiy vafotidan keyin Larijoniyning ta’siri kuchaydi.
Garchi Xomanaiyning o‘g‘li Mojtabo uning vorisi sifatida tanlangan bo‘lsa-da, Isroilning otasini o‘ldirgan zarbasida olgan jarohatlari tufayli urush boshlanganidan beri omma oldida ko‘rinish bermadi.
Aksincha, Larijoniy ijtimoiy media orqali AQSh prezidenti Donald Trampning bayonotlariga muntazam ravishda javob qaytardi va o‘tgan juma kuni Tehronda bo‘lib o‘tgan Quds kuni namoyishida Islom Respublikasi tarafdorlari bilan birga yurgani tasvirga olindi.
Eron rasmiylari tomonidan internetning o‘chirilishi sababli Erondagi shaxslar bilan aloqa qilish qiyin bo‘lsa-da, rejimga qarshi bo‘lgan eronliklar BBC Forsiyga o‘limlarni ma’qullashlarini bildirgan SMS xabarlarini yubordi.
Tehrondan bo‘lgan 30 yoshlardagi bir erkak: «Menimcha, bu juda muhim qadam bo‘ldi, chunki qaror qabul qiluvchi miyalarni o‘chirish kerak», dedi.
Karaj shahrida istiqomat qiluvchi yana bir erkak shunday dedi: «Ular o‘lganida, ishonmasligingiz mumkin, lekin men juda xursand bo‘laman, chunki ular jinoyatchilar va ularning qo‘llarida juda ko‘p qon bor».
Eron hukumatining ma’lumotlariga ko‘ra, urush boshlanganidan beri Isroil va AQShning Eronga qilgan zarbalari oqibatida 1300 dan ortiq odam halok bo‘lgan, ularning 226 nafari ayollar va 204 nafari bolalar.
Isroil rasmiylarining xabar berishicha, Eronning raketalari hujumlari oqibatida 12 kishi halok bo‘lgan.
Seshanba kuni Erondan bir nechta raketalar otilganidan so‘ng Isroil bo‘ylab sirenlar chalindi. Yong‘inlar haqida xabarlar bo‘lgan bo‘lsa-da, favqulodda xizmatlar hech qanday jarohatlar haqida xabar bermadi.
Birlashgan Arab Amirliklarida rasmiylar Erondan ushlab qolingan raketaning bo‘laklari Abu-Dabining Bani Yas hududida Pokiston fuqarosining o‘limiga sabab bo‘lganini xabar qildi. Fujayra portida neft yuklash ham to‘rt kun ichida uchinchi dron hujumidan keyin qisman to‘xtatildi.
Milliy aksilterror markazi direktori Jo Kentning ta’kidlashicha, Tramp «bu urushni Isroil va uning qudratli Amerika lobbisining bosimi tufayli boshlagan».
Eronliklar urush davridagi hayotni doimiy bombardimon va rejimning repressiya xavfi bilan belgilangan deb ta’riflaydi.
AQShning ittifoqchilari Trampning muhim neft yo‘nalishiga kemalar yuborish haqidagi dastlabki so‘roviga qarshilik ko‘rsatdi yoki ehtiyotkorlik bildirdi.
FIFA Eronning yozgi Jahon chempionatidagi o‘yinlarini AQShdan Meksikaga ko‘chirishni istisno qilganga o‘xshaydi.
Bundan oldin Eron urushi tufayli Yaqin Sharq va BAA bo‘ylab reyslarning sezilarli darajada buzilishi kuzatildi.
«`