«`html
Yevropa rahbarlari Donald Trumpning Grenlandiya bilan bog’liq tarif tahdidlari bo’yicha davom etayotgan muhokamalar fonida, Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen «Yevropa shantajga yo’l qo’ymaydi», deb ta’kidladi.
Prezident Trump, agar ular Daniyaga tegishli avtonom hududni sotib olish bo’yicha uning taklifiga qarshilik ko’rsatsalar, fevraldan boshlab AQShning sakkizta ittifoqchisi – Daniya, Finlandiya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya, Shvetsiya va Buyuk Britaniyaga yangi tariflar joriy etish niyatini bildirdi.
U Grenlandiya AQSh xavfsizligi uchun juda muhim ekanligini ta’kidlamoqda va uni kuch bilan sotib olish imkoniyatini rad etmadi, bu esa keng qoralashlarga sabab bo’ldi.
Potentsial tariflarga duch kelayotgan davlatlar birgalikda bayonot berib, Prezident Trumpning strategiyasi «xavfli pastga qarab spiral»ni keltirib chiqarishi mumkinligidan ogohlantirdi.
«Tarif tahdidlari transatlantik munosabatlarga putur etkazadi», deyiladi bayonotda va ular «Daniya Qirolligi va Grenlandiya xalqi bilan to’liq birdamlik»larini yana bir bor tasdiqladi.
Imzo chekuvchilar NATO ittifoqining a’zolari sifatida «Arktika xavfsizligini transatlantik manfaat sifatida mustahkamlashga sodiqliklari»ni ta’kidladilar.
«Biz suverenitet va hududiy yaxlitlik tamoyillariga asoslangan holda muloqotga kirishishga tayyormiz», – deyiladi bayonot xulosasida.
Alohida, Bosh vazir Frederiksen Facebookda shunday dedi: «Biz hamkorlik qilishni xohlaymiz va biz ziddiyat izlayotganlardan emasmiz. Va men qit’aning qolgan qismidan kelayotgan izchil xabarlardan xursandman: Yevropa shantajga yo’l qo’ymaydi.»
«Yevropa hamjamiyatini yaratgan fundamental qadriyatlarda qat’iy turishimiz yanada muhimroqdir.»
Shu bilan birga, Buyuk Britaniya Bosh vaziri Ser Kir Starmer yakshanba kuni Frederiksen, shuningdek, Yevropa Komissiyasi Prezidenti Ursula von der Leyen va NATO Bosh kotibi Mark Rutte bilan Trump bilan gaplashishdan oldin telefon orqali muloqot qilganini aytdi.
Starmer ofisining matbuot kotibi uning Grenlandiya xavfsizligi barcha NATO a’zolari uchun ustuvor ekanligi haqidagi pozitsiyasini yana bir bor ta’kidlaganini aytdi. «U, shuningdek, NATO ittifoqchilarining jamoaviy xavfsizligini ta’minlash uchun ittifoqchilarga tariflar qo’llash noto’g’ri ekanligini aytdi», – deya qo’shimcha qildi matbuot kotibi.
Prezident Trump Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya va Finlandiyadan keladigan tovarlarga 1 fevraldan kuchga kiradigan 10% tarif joriy etish bilan tahdid qildi, ammo keyinchalik 25% gacha ko’tarilishi mumkin – va kelishuvga erishilgunga qadar davom etadi.
«Bu juda xavfli o’yin o’ynayotgan mamlakatlar xavf darajasini o’ynashga qo’ydi, bu esa bardoshli yoki barqaror emas», deb yozdi u va qo’shimcha qildi: «Bu sayyoramizning xavfsizligi, xavfsizligi va omon qolishi uchun juda xavfli vaziyat».
AQSh prezidenti Grenlandiya AQSh xavfsizligi uchun muhim ekanligini ta’kidlamoqda va avvalroq Vashington bu hududni «oson yo’l» yoki «qiyin yo’l» bilan olishini aytgan edi.
Grenlandiya aholisi siyrak, ammo resurslarga boy va Shimoliy Amerika va Arktika o’rtasida joylashgani uni raketa hujumlari yuz berganda erta ogohlantirish tizimlari uchun va mintaqadagi kemalarni kuzatish uchun qulay qiladi.
AQSh g’aznachilik kotibi Skott Bessent yakshanba kuni NBC News’ning «Meet the Press» dasturida «Grenlandiyani faqat u AQShning bir qismi bo’lsa, himoya qilish mumkin va agar u AQShning bir qismi bo’lsa, uni himoya qilishga hojat yo’q», dedi.
«Menimcha, yevropaliklar bu Grenlandiya uchun ham, Yevropa uchun ham, AQSh uchun ham eng yaxshi ekanligini tushunishadi», dedi u.
Trump Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqiga allaqachon joriy etgan tariflar ularga qanday ta’sir qilishi hali ham aniq emas. Tarif tahdidlariga Yevropa javobini muvofiqlashtirish ustida ishlayotgan Fransiya prezidenti Emmanuel Makron, agar Trump ularni joriy etsa, Yevropa Ittifoqi o’zining «qarshi majburlash vositasi»ni faollashtirishni so’rashini aytdi.
AQSh prezidenti chorshanba kuni Shveytsariyaning Davos shahrida bo’lib o’tadigan Jahon iqtisodiy forumida «qanday qilib biz yanada bahsli dunyoda hamkorlik qila olamiz?» mavzusida nutq so’zlashi kerak. Makron, shuningdek, Germaniya va Yevropa Ittifoqi rahbarlari ham yillik konferentsiyada ishtirok etadilar.
U yerda bo’ladigan Kanada Bosh vaziri Mark Karni, uning mamlakati «yaqinda kuchayishidan xavotirda» ekanligini va «Arktika xavfsizligini sezilarli darajada oshirishini – armiyamizni mustahkamlash va muhim infratuzilmaga sarmoya kiritishini» aytdi.
«Kanada Arktikani ta’minlashning eng yaxshi yo’li NATO doirasida birgalikda ishlash orqali ekanligiga qat’iy ishonadi», deb yozdi u X da.
Ayni paytda, Mark Rutte Trump bilan «Grenlandiya va Arktikadagi xavfsizlik vaziyati bo’yicha» gaplashganini aytdi.
«Biz bu borada ishlashni davom ettiramiz va shu hafta oxirida uni Davosda ko’rishni intiqlik bilan kutaman», deya qo’shimcha qildi u.
Trumpning Grenlandiya bo’yicha tahdidlariga nisbatan Daniya va Grenlandiyada jamoatchilikning g’azabi susaymaganga o’xshaydi. Trumpning bosib olish rejalariga qarshi namoyishlar shanba kuni tarif e’lon qilinishidan oldin Grenlandiya poytaxti Nukda, shuningdek, Daniya shaharlarida ham bo’lib o’tdi.
Bu mitinglar AQSh Kongressidan kelgan delegatsiyaning Kopengagenga tashrifi bilan bir vaqtga to’g’ri keldi. Uning rahbari, demokrat senator Kris Kuns janob Trumpning ritorikasini «konstruktiv emas» deb ta’rifladi.
Orolning AQShdagi vakili Grenlandiya aholisidan AQShning bir qismi bo’lishni xohlaysizmi, deb so’ralgan oxirgi marta 2025 yil yanvar oyida bo’lganini, o’shanda faqat 6 foizi buni qo’llab-quvvatlaganini, 85 foizi esa qarshi bo’lganini aytdi.
Yaqinda o’tkazilgan so’rov shuni ko’rsatadiki, amerikaliklarning aksariyati ham AQShning Grenlandiyani nazorat qilishiga qarshi. O’tgan chorshanba kuni e’lon qilingan Reuters/Ipsos so’rovi shuni ko’rsatdiki, amerikaliklarning atigi 17 foizi AQSh Grenlandiyani olishini qo’llab-quvvatlaydi, 47 foizi esa Trumpning orolni sotib olishga urinishiga qarshi ekanliklarini aytishdi.
CBS News xabariga ko’ra, agar Donald Trump ularni shaharda ICEga qarshi noroziliklarni bostirish uchun ishlatishga qaror qilsa, askarlar variant hisoblanadi.
Trumpning beqaror savdo siyosati jahon iqtisodiyotini xaosga soldi va AQShdagi ba’zi narxlarni oshirdi.
Bu o’tgan hafta shaharda ICE agenti tomonidan otib o’ldirilgan Minneapolislik ayolning o’limi tafsilotlari yangilangan paytga to’g’ri keldi.
AQSh prezidenti Grenlandiyani sotib olish rejalariga qarshi bo’lgan bir nechta yevropalik ittifoqchilari fevral oyidan boshlab 10% tariflarga duch kelishini aytdi.
AQSh prezidentining so’nggi tahdidlari ittifoqchi davlatlar rahbarlarini hayratga soladi, deb yozadi BBCning iqtisodiyot bo’yicha muharriri.
«`