«`html
AQShning sobiq prezidenti Donald Tramp o’z vakolati davrida AQShni ko’plab xalqaro tashkilotlardan, jumladan iqlim o’zgarishiga qarshi kurashga qaratilgan tashkilotlardan olib chiqdi.
Ta’sirlangan 66 ta tashkilotning taxminan yarmi Birlashgan Millatlar Tashkiloti bilan aloqador, xususan, Global iqlim harakatining asosi bo’lgan iqlim o’zgarishi bo’yicha asosiy konventsiya shular jumlasidandir.
Rivojlanish, gender tengligi va nizolarni hal etishda ishtirok etuvchi guruhlarga ham ta’sir ko’rsatildi – bu sohalarni Tramp ma’muriyati tez-tez «globalist» kun tartibini ilgari surish sifatida baholagan.
Oq uyning ta’kidlashicha, bu qarorlar ushbu tashkilotlar «endi Amerika manfaatlariga xizmat qilmaydi» va aksincha «samarasiz yoki dushmanona kun tartibini» ilgari suradi, degan bahoga asoslangan.
Ushbu chiqishlarni rasmiylashtiruvchi memorandum chorshanba kuni ko’rib chiqilgandan so’ng imzolandi. Oq uy tashkilotlarni «soliq to’lovchilarning pullarini isrof qilish» deb ta’rifladi.
«Ushbu chiqishlar Amerika soliq to’lovchilarining AQSh ustuvorliklaridan ko’ra globalist kun tartibini ilgari suruvchi tashkilotlarni moliyalashtirish va ularda ishtirok etishni tugatadi», deyiladi bayonotda.
Shuningdek, ushbu tashkilotlarning ko’pchiligi «AQSh suvereniteti va iqtisodiy qudratiga zid bo’lgan radikal iqlim siyosati, global boshqaruv va mafkuraviy dasturlarni» targ’ib qilgani ta’kidlangan.
BMTning Iqlim o’zgarishi bo’yicha asosiy konventsiyasidan tashqari, AQSh hukumatlararo iqlim o’zgarishi bo’yicha ekspertlar guruhi (IPCC)dan ham chiqdi. Bu guruh global haroratning oshishi haqida ishonchli hisobotlar tuzuvchi iqlimshunoslik bo’yicha yetakchi xalqaro organ hisoblanadi.
IPCC ichidagi manbalar BBCga AQShning tashkilotdan chiqishi tashkilotning kelgusi tadqiqotlarini tayyorlashda ishtirok etadigan amerikalik olimlarga ta’siri mumkinligi haqida xavotir bildirdi.
Oq uy avvalroq AQSh olimlarining Xitoyda bo’lib o’tadigan yig’ilishda ishtirok etishini to’sib qo’ygandi.
AQSh tadqiqotchilarining sayohat yoki ishtirok etishiga cheklovlar IPCCning keyingi hisobotlar to’plamining, shu jumladan hukumatning iqlim o’zgarishi strategiyasiga yo’naltiruvchi muhim hujjat bo’lgan mitigatsiya hisobotining chiqarilishini sezilarli darajada kechiktirishi mumkin.
AQShning chiqishi natijasida ta’sirlangan BMTga a’zo bo’lmagan tashkilotlar orasida toza energiya sohasidagi hamkorlik, demokratik boshqaruv va xalqaro xavfsizlikka qaratilgan tashkilotlar, masalan, Xalqaro quyosh alyansi, Demokratiya va saylovlarni qo’llab-quvvatlash xalqaro instituti va Global terrorizmga qarshi kurash forumi bor.
Tramp avvalroq ko’plab ko’p tomonlama tashkilotlarni moliyalashtirishni to’xtatgan va antropogen iqlim o’zgarishi bo’yicha ilmiy konsensusni rad etib, uni «aldov» deb rad etgan edi.
UNFCCCdan to’liq chiqish bir yilni talab qilsa-da, AQSh rasmiy e’lon qilinishidan oldin BMTning iqlim o’zgarishi bo’yicha organida ishtirok etishni amalda to’xtatgan edi.
AQSh sudlarida chiqishga qonuniy e’tiroz bildirish imkoniyati noaniqligicha qolmoqda, garchi ko’plab himoyachilar bunday harakatga undamoqda.
AQSh Konstitutsiyasi prezidentlarga Senatning uchdan ikki qismining roziligi bilan shartnomalar tuzish huquqini beradi, lekin undan chiqish tartibini belgilamaydi, bu esa kelajakdagi prezident oddiy arizaga ko’ra qayta qo’shilishi mumkinmi degan noaniqlikni qoldiradi.
Ushbu chiqishlar prezidentning AQShni Parij iqlim shartnomasidan chiqarish to’g’risidagi avvalgi qarori va Braziliyada bo’lib o’tadigan COP30 iqlim sammitiga delegatsiya yubormaslik to’g’risidagi qaroridan kelib chiqadi.
AQSh avvalroq Jahon sog’liqni saqlash tashkiloti, BMTning Inson huquqlari bo’yicha kengashi va BMTning madaniy agentligi UNESCOdan ham chiqqan edi.
Yevropa yetakchilari ushbu qarorni tanqid qilib, uning global hamkorlikni zaiflashtirish potentsialidan ogohlantirdi.
YeI iqlim bo’yicha komissari Vopke Hoekstra UNFCCCni «global iqlim harakatining asosi» deb ta’rifladi va AQShning chekinishini «afsuslanarli va baxtsiz hodisa» deb atadi, YeIning toza o’tish bo’yicha vitse-prezidenti Teresa Ribera esa ma’muriyat atrof-muhit, sog’liq yoki inson azobiga deyarli e’tibor bermaganini aytdi.
AQShda joylashgan notijorat advokatlik guruhi bo’lgan Tashvishlangan olimlar ittifoqi vakili bu qadamni «yangi pastlik» deb ta’rifladi.
Yuqori lavozimli siyosat direktori Rachel Cleetus AFP axborot agentligiga bu «avtoritar» va «fanga qarshi» deb ta’riflagan ma’muriyatning jamoatchilik farovonligini qurbon qilishga va global hamkorlikka putur yetkazishga qat’iy qaror qilganidan yana bir dalil ekanligini aytdi.
Jamiyat a’zolari AQSh immigratsiya agenti tomonidan otib o’ldirilgan Renee Gud xotirasiga bag’ishlangan vaqtinchalik yodgorlikda miting o’tkazdilar.
Fransiyalik tadqiqotchi Loran Vinatier Moskva tomonidan rossiyalik basketbolchi Daniil Kasatkinga almashtirildi.
Hodisa immigratsiya qonunlarini ijro etish bo’yicha chuqur bahsli munozarani avj oldirish bilan tahdid qilmoqda.
So’nggi yetti kun ichida dunyoda sodir bo’lgan voqealarga qanchalik e’tibor berdingiz?
Donald Trampga tezkor g’alabalar kerak. Maduroni qo’lga olish uning orzu qilgan hal qiluvchi g’alabasidir, deb yozadi Jeremi Bowen.
«`