«`html
Kambodja rasmiylari onlayn firibgarlikka qarshi keng qamrovli kurash doirasida, onlayn firibgarlik operatsiyalari bo’yicha 2023-yilda BBC Eye tomonidan o’tkazilgan tergovda tilga olingan taniqli tadbirkor Kuong Lini hibsga oldi.
50 yoshli Kambodja fuqarosi Kuong Li 2019-yildan beri Kambodja va boshqa joylarda sodir etilgan jinoyatlar bilan bog’liq holda ekspluatatsiya uchun noqonuniy ishga yollash, og’irlashtirilgan firibgarlik, uyushgan jinoyatchilik va pul yuvishda ayblanmoqda.
15-yanvar kuni Pnompen shahridagi sud unga nisbatan keyingi huquqiy jarayonlar davom etgunga qadar sudgacha hibsga olish to’g’risida qaror chiqardi.
Kuong Li «Cho’chqani so’yish» romantik firibgarligi bo’yicha BBC Eye tergovining obyekti bo’lib, unda Janubi-Sharqiy Osiyodagi firibgarlik majmualarida odam savdosi va firibgarlik ayblovlari ko’rib chiqilgan.
2023-yil mart oyida efirga uzatilgan dastur qisman Kuong Lining Sihanukvil qirg’oq shahridagi mulki bo’lgan Huang Le majmuasiga qaratilgan edi.
Hujjatli filmda «Didi» ismli xitoylik erkakning hikoyasi taqdim etilgan bo’lib, u yuqori maoshli ish va’dalari bilan o’z uyidan aldab olib ketilgan, keyin esa Kambodjaga odam savdosi qurboni sifatida olib ketilgan va devor bilan o’ralgan majmua ichida ishlashga majburlangan.
Didining aytishicha, u mahalliy vaqt bilan 20:00 dan 08:00 gacha (GMT bilan 13:00 dan 01:00 gacha) ishlashga majbur bo’lgan, Yevropa va Qo’shma Shtatlardagi qurbonlarni nishonga olgan va binolarni tark etish taqiqlangan.
U, shuningdek, BBC va odam savdosi qurbonlarini qutqarish va qo’llab-quvvatlashga bag’ishlangan ko’ngillilar guruhi bo’lgan Global Anti-Scam Organisation (Gaso) bilan yashirincha yozib olingan videolarni baham ko’rdi.
Yotoqxonasida yozib olingan video kundaligida Didi unga «tirik ekaningizcha firibgarlik qilishni davom ettiring» deb aytilganini va boshqa bir qurbon xato qilganidan keyin kaltaklanib, ofisdan olib ketilganiga guvoh bo’lganini aytdi.
Umidsiz Didi uchinchi qavatdan sakrab qochishga urindi. Keyin u Xitoyga qaytishdan oldin Pnompendagi xavfsiz uyda boshpana topdi.
Hujjatli film chiqishi dan uch yil o’tgach, u hozirda Xitoy janubidagi fabrikada ishlaydi.
Tergovga shuningdek, majmuada ushlab turilgan paytida og’ir kasal bo’lib qolganini xabar qilgan yana bir xitoylik erkak Mi Lijunning ko’rsatuvlari kiritilgan. U avtomagistralda tashlandiq holda topilgan va kasalxonaga yetkazilgan. BBC uning organ yetishmovchiligidan vafot etishidan oldingi so’nggi soatlarining tasvirlarini oldi.
Hujjatli filmda Kuong Li Huang Le majmuasining egasi sifatida ko’rsatilgan va uning biznes manfaatlariga ko’chmas mulk, kazinolar, mehmonxonalar va qurilish kompaniyalari kirishi haqida xabar berilgan. U avvalroq «Oknha» qirollik faxriy unvoniga sazovor bo’lgan va davlat va xususiy tadbirlarda yuqori martabali amaldorlar bilan birga suratga tushgan.
BBC bu ayblovlarni Kuong Liga va Sihanukvil viloyati politsiyasiga taqdim etdi. Ikkala tomon ham hujjatli film efirga uzatilishidan oldin izoh so’roviga javob bermadi.
Biroq, 2023-yil aprel oyida Kambodja rasmiylari dasturga javoban xat e’lon qilib, Kuong Lini Huang Le majmuasining egasi ekanligini tasdiqladi, lekin ayblovlarni «asossiz» deb rad etdi.
Xatda aytilishicha, 2023-yil 8-fevralda Anti-Commercial Gambling Crime departamenti tomonidan o’tkazilgan tergov «majburiy asirlik yoki qiynoq alomatlarini topmagan» va hujjatli film hokimiyatning odam savdosining barcha shakllarini oldini olish va yo’q qilish bo’yicha «bor kuchini» to’g’ri aks ettirmaganligini ta’kidlagan.
Kuong Li ham Kambodja ommaviy axborot vositalariga bergan intervyularida ayblovlarni rad etdi.
2023-yil iyun oyida Kuong Liga Kambodjaning eng yuqori qirollik faxriy unvonlaridan biri bo’lgan «Neak Oknha» unvoni berildi, bu uning avvalgi «Oknha» unvonidan yuqori edi.
Kuong Li sudgacha hibsda qolayotgan bir paytda, Kambodja rasmiylari uyushgan onlayn firibgarlik bilan bog’liq kengroq tarmoqlarni tergov qilish davom etayotganini ko’rsatmoqda.
Kiberjinoyatchilikka qarshi kurash bo’yicha komissiya kotibiyatining ma’lumotlariga ko’ra, Kambodja sudlari 2025-yildan 2026-yil yanvar oyi o’rtalariga qadar 37 ta yirik ishni ko’rib chiqib, 172 nafar tashkilotchi va sherikni sudladi.
E’tiborga molik ishlardan biri shu yil boshida Chen Zhi ning ekstraditsiya qilinishi edi. Xitoylik tadbirkor va milliarder butun dunyo bo’ylab qurbonlarni aldash uchun majburiy mehnat lagerlariga ishchilarni olib kirib, keng onlayn firibgarlik tarmog’iga rahbarlik qilishda ayblanmoqda.
Bu harakat Pnompen o’z hududida faoliyat yuritayotgan firibgarlik majmualari va ularga aloqador moliyaviy jinoyatlarga qarshi kurashish uchun xalqaro bosimga javob berayotganining belgisi sifatida keng talqin qilindi.
Shu oy boshida Bosh vazir Xun Manet Facebookda Kambodja «texnologik jihatdan ilg’or jinoyatlarga qarshi kurashishni» ustuvor vazifa deb bilishini va «onlayn firibgarlik jinoyatlari bilan bog’liq barcha salbiy muammolarni bartaraf etishni» maqsad qilganini aytdi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining hisob-kitoblariga ko’ra, yuz minglab odamlar Janubi-Sharqiy Osiyoga, ko’pincha Kambodjaga, daromadli ish va’dalari bilan olib ketilgan, ammo keyin yopiq majmualar ichida og’ir sharoitlarda onlayn firibgarlik qilishga majburlangan.
Mintaqa bo’ylab hukumatlar onlayn firibgarlik operatsiyalari va ularni qo’llab-quvvatlaydigan moliyaviy tarmoqlarga qarshi parallel choralar ko’rishni boshladi.
Tailandda rasmiylar firibgarlik markazlari bilan bog’liq pul yuvish bo’yicha tergovlarni kuchaytirdi, aktivlarni musodara qildi va banklar, kriptovalyuta platformalari va soxta kompaniyalar orqali noqonuniy mablag’larni o’tkazishda ayblangan gumonlanuvchilarni hibsga oldi.
Ayni paytda, Myanmada rasmiylar bir nechta yuqori darajadagi firibgarlik markazlariga reydlar o’tkazdi, minglab odamlarni hibsga oldi va yirik onlayn firibgarlik sxemalarini boshqarishda ayblangan ob’ektlarni yo’q qildi.
Bu saytlarning ko’pchiligi mintaqadagi bir nechta davlatlar bo’ylab faoliyat yurituvchi transmilliy jinoiy tarmoqlar bilan bog’langan edi.
Sunninghill Park xaridini qisman moliyalashtirgan firma sud hujjatlariga ko’ra, «korruptsiyalashgan» to’lovlarni olgan.
Ozod qilish Tailand-Kambodja chegarasida haftalar davom etgan o’limga olib kelgan to’qnashuvlardan so’ng yangi sulh bitimining bir qismidir.
Sulh shanba kuni mahalliy vaqt bilan tushdan keyin (GMT bilan 05:00) kuchga kirdi.
Shiddatli janglar avvalgi sulh buzilganidan keyin shu oy boshida qayta tiklanganida deyarli bir million odam ko’chirilgan edi.
Kambodja Tailandni «ayovsiz hujumlar»da ayblamoqda, muzokarachilar haftalar davom etgan yangi janglarga chek qo’yish uchun uchinchi kun uchrashmoqda.
«`