Yevropa parlamenti xalqaro savdo qo’mitasiga yaqin manbalar, ushbu organ iyul oyida erishilgan AQSh tariflari bo’yicha kelishuvni ma’qullashni to’xtatib turishni ko’rib chiqayotganini ko’rsatmoqda.
Ehtimoliy to’xtatib turish bo’yicha rasmiy e’lon chorshanba kuni Fransiyaning Strasburg shahrida kutilmoqda.
Bu voqea AQSh va Yevropa o’rtasidagi keskinlikning yanada kuchayishini anglatadi, ayniqsa Donald Trampning yaqinda Grenlandiyani sotib olishga urinishlari, dam olish kunlarida yangi tariflar bilan bog’liq tahdidlar fonida.
Davom etayotgan qarama-qarshilik moliyaviy bozorlarni bezovta qildi, potentsial savdo urushi va AQShning savdo siyosatiga qarshi javob choralarini muhokama qilishni qayta boshladi.
Seshanba kuni Atlantika okeanining har ikki tomonidagi aktsiyalar pasayishni boshdan kechirdi, Yevropa fond bozorlari ketma-ket ikkinchi kunlik yo’qotishlarni qayd etdi. AQShda Dow Jones sanoat o’rtacha ko’rsatkichi 1,7% dan ko’proqqa, S&P 500 esa 2% dan ko’proqqa tushdi va Nasdaq Composite taxminan 2,4% pastroqda yopildi.
Valyuta bozorlari ham noaniqlikni aks ettirdi, AQSh dollari keskin pasayishni boshdan kechirdi. Yevro dastlab dollarga nisbatan 0,8% dan ko’proqqa oshib, 1,1749 dollarga yetdi, so’ngra qayta tiklandi, funt sterling ham dastlab o’sishni ko’rsatdi, so’ngra kunni 0,1% ga oshib, 1,343 dollarga yopdi.
Global qarz olish xarajatlari ham oshdi, chunki uzoq muddatli davlat qarzlari sezilarli darajada sotilib ketishi natijasida AQSh, Buyuk Britaniya va Germaniya kabi yirik bozorlarda 30 yillik obligatsiyalar bo’yicha daromadlilik oshdi.
AQSh va Yevropa o’rtasidagi savdo keskinligi iyul oyida Trampning Shotlandiyadagi Turnberry golf maydonida erishilgan kelishuvidan so’ng nisbiy tinchlik davrini ko’rdi.
Ushbu kelishuv AQShning Yevropa tovarlariga solig’ini 15% qilib belgiladi, bu Trampning aprel oyida o’zining «Ozodlik kuni» tariflari takliflarining bir qismi sifatida qo’rqitgan dastlabki 30% dan kamayish edi. Buning evaziga Yevropa AQShga investitsiyalar kiritish va AQSh eksportini oshirishga qaratilgan tartibga solish o’zgarishlarini amalga oshirishga va’da berdi.
Kelishuv rasman kuchga kirishi uchun Yevropa parlamentining roziligini talab qiladi.
Biroq, Trampning yaqinda Grenlandiya bo’yicha tarif tahdidlaridan so’ng, Yevropa parlamentining taniqli nemis a’zosi Manfred Veber shanba kuni «bu bosqichda ma’qullashning iloji yo’q» deb ta’kidladi.
Yevropa parlamentining xalqaro savdo qo’mitasi raisi Bernd Lange, Grenlandiyaga tegishli tahdidlarni hisobga olgan holda, kelishuvni to’xtatib turish «muqarrar» ekanligini ko’rsatdi.
«AQSh Yevropa Ittifoqi a’zo davlatining hududiy yaxlitligi va suverenitetiga tahdid solish va tariflardan majburiy vosita sifatida foydalanish orqali Yevropa Ittifoqi va AQSh savdo munosabatlarining barqarorligi va bashorat qilinishiga putur yetkazmoqda», dedi Lange, uning qo’mitasi kelishuv parlament ovoz berishiga o’tishidan oldin ma’qullashi kerak.
«AQSh qarama-qarshilikdan ko’ra hamkorlik yo’liga qaytishga qaror qilmaguncha va keyingi qadamlar qo’yilishidan oldin, Turnberry qonunchilik takliflari bo’yicha ishlarni to’xtatib turishdan boshqa chora yo’q.»
Vaziyatning rivojlanishi Yevropa Ittifoqining AQShga qarshi potentsial javob choralari haqida savollar tug’diradi.
Ittifoq avvalroq Trampning «Ozodlik kuni» tariflariga javoban soliqqa tortilishi mumkin bo’lgan taxminan 93 milliard yevro (109 milliard dollar, 81 milliard funt) miqdoridagi Amerika tovarlarini aniqlagan edi, ammo kelishuv yakunlanishini kutib, ushbu rejalarni to’xtatib qo’ydi.
Tanaffus muddati 6-fevralda tugaydi, ya’ni agar muddat uzaytirilmasa yoki yangi kelishuv ma’qullanmasa, Yevropa Ittifoqi solig’i 7-fevraldan kuchga kiradi.
Fransiya prezidenti Emmanuel Makron Yevropa Ittifoqini javob choralarini, jumladan, ko’pincha «savdo bazukasi» deb ataladigan majburlashga qarshi vositani ko’rib chiqishga chaqirayotganlardan biri.
Vashingtonning yangi tariflarni «cheksiz to’plashi» «tubdan qabul qilib bo’lmaydi, ayniqsa ular hududiy suverenitetga qarshi vosita sifatida ishlatilganda», dedi u Davosdagi Jahon iqtisodiy forumida so’zlagan nutqida.
Shuningdek, Davosda so’zga chiqqan AQSh g’aznachilik kotibi Skott Bessent yevropalik rahbarlarni javob qaytarishdan ogohlantirib, ularni «xolis bo’lishga» chaqirdi.
«Men hammaga aytaman, orqaga o’tiring. Chuqur nafas oling. Javob qaytarmang. Prezident ertaga bu yerda bo’ladi va u o’z xabarini yetkazadi», dedi u.
Savdo vaziri Howard Lutnick va AQSh savdo vakili Jamieson Greer javob choralariga AQSh javob qaytarishidan ogohlantirdi.
«Men shuni angladimki, mamlakatlar mening maslahatimga amal qilganda, ularning ishlari yaxshi ketadi. Aks holda, aqldan ozdiradigan narsalar sodir bo’ladi», dedi Greer Agence France-Presse xabarida.
AQSh ilgari texnologiya va metall tariflari bo’yicha kelishmovchiliklar tufayli Yevropaning kelishuvni ma’qullash yo’lidagi taraqqiyot sur’atidan xavotir bildirgan edi.
AQSh va 27 davlatdan iborat Yevropa Ittifoqi muhim savdo hamkorlari hisoblanadi, 2024-yilda 1,6 trillion yevrodan (1,9 trillion dollar, 1,4 trillion funt) ortiq tovar va xizmatlar almashilgan, bu Yevropa ma’lumotlariga ko’ra global savdoning deyarli uchdan bir qismini tashkil qiladi.
Tramp o’tgan yili tariflarni e’lon qilganida, bu ko’plab siyosiy rahbarlar, jumladan Yevropadagilar tomonidan javob tahdidlariga sabab bo’ldi.
Oxir oqibat, ko’pchilik buning o’rniga muzokaralar olib borishni tanladi.
Faqatgina Xitoy va Kanada Amerika tovarlariga tariflar joriy etish tahdidlarini amalga oshirdi, Kanada esa sentyabr oyida Kanada iqtisodiyotiga yetkazilishi mumkin bo’lgan zarar haqidagi xavotirlarni keltirib, ushbu choralarning aksariyatini yashirincha bekor qildi.
Seshanba kuni Davosda so’zga chiqqan Kanada Bosh vaziri Mark Karni «o’rta kuchlar»ni buyuk davlatlar raqobatida paydo bo’layotgan «kuch-haqiqatni yaratadi» dinamikasiga qarshi birlashishga chaqirdi.
«Biz faqat gegemon bilan ikki tomonlama muzokara olib borganda, zaiflikdan muzokara olib boramiz. Biz taklif qilingan narsani qabul qilamiz. Biz eng moslashuvchan bo’lish uchun bir-birimiz bilan raqobatlashamiz», deb ogohlantirdi u. «Bu suverenitet emas. Bu bo’ysunishni qabul qilgan holda suverenitetni bajarishdir.»
Noaniqlikka qo’shimcha qiladigan narsa, Tramp tomonidan o’tgan yili e’lon qilingan tariflarning ko’pchiligi qonuniyligi to’g’risida Oliy sudning kutilayotgan qaroridir.
Demokrat gubernator Walz, Mayor Frey va shtatning bosh prokurori ICEga qarshi norozilik namoyishlari bo’yicha nishonga olinganlar qatorida.
AQSh prezidenti bu «Grenlandiyani sotib olish kerak bo’lgan milliy xavfsizlik sabablarining juda uzoq qatorida yana biri» ekanligini aytdi.
Trampning Grenlandiya bo’yicha talablari xavfga to’la lahzada qo’pol uyg’onishdir.
Kreml ham, AQSh prezidenti ham Putinning taklifni qabul qilganligini tasdiqlamadi.
Tramp Buyuk Britaniya AQSh bilan qo’shma Diego Garsiya harbiy bazasini nazorat qilib turadigan kelishuvni tanqid qildi.