«`html
Prezident Donald Trampning Grenlandiyani sotib olish taklifiga qarshi chiqqan sakkizta ittifoqchi davlatga yangi tariflar joriy etish tahdidi Yevropa rahbarlarining keng qoralashiga sabab bo’ldi.
Buyuk Britaniya Bosh vaziri Keir Starmer bu harakatni «mutlaqo noto’g’ri» deb qoraladi, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron esa uni «qabul qilib bo’lmas» deb baholadi.
Bu bayonotlar Trampning Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya va Finlyandiyadan keladigan tovarlarga 1 fevraldan boshlab 10% tarif joriy etish haqidagi e’lonidan so’ng yangradi. U bu keyinchalik 25% gacha oshishi mumkinligini va kelishuvga erishilgunga qadar o’z kuchida qolishini ko’rsatdi.
Janob Trampning ta’kidlashicha, Daniyaning avtonom hududi AQSh xavfsizligi uchun juda muhim va uni kuch bilan sotib olish imkoniyatini rad etmagan.
Dam olish kunlari davomida minglab odamlar Grenlandiya va Daniyada AQShning taklif etilayotgan bosib olishiga qarshi noroziliklarda ishtirok etishdi.
Aholisi kam bo’lishiga qaramay, Grenlandiya resurslarga boy va Shimoliy Amerika va Arktika o’rtasidagi strategik joylashuvi uni raketa hujumlariga qarshi erta ogohlantirish tizimlari va mintaqadagi dengiz faoliyatini kuzatish uchun ideal qiladi.
Tramp avvalroq Vashington bu hududni «oson yo’l» yoki «qiyin yo’l» bilan sotib olishini aytgan edi.
Yevropa davlatlari Daniyani qo’llab-quvvatlashlarini bildirib, Arktika mintaqasining xavfsizligi NATO doirasida umumiy mas’uliyat bo’lishi kerakligini ta’kidlashdi.
Fransiya, Germaniya, Shvetsiya, Norvegiya, Finlyandiya, Niderlandiya va Buyuk Britaniya Grenlandiyaga cheklangan miqdordagi qo’shinlarni joylashtirdilar, ular buni razvedka missiyasi deb ta’riflashdi.
Shanba kuni o’zining Truth Social platformasi orqali yangi tariflarni e’lon qilar ekan, Tramp bu davlatlar «juda xavfli o’yin» bilan shug’ullanayotganini da’vo qildi. Uning ta’kidlashicha, «Sayyoramizning xavfsizligi, himoyasi va omon qolishi» xavf ostida.
U AQShga eksport qilinadigan tovarlarga taklif etilayotgan 10% lik yig’im kelasi oy boshlanishi rejalashtirilganini, iyunda 25% gacha oshishini va «Grenlandiyani to’liq va butunlay sotib olish bo’yicha kelishuvga erishilgunga qadar to’lanishi kerak»ligini aytdi.
Bunga javoban janob Starmer shunday dedi: «NATO ittifoqchilarining jamoaviy xavfsizligini ta’minlash uchun ittifoqchilarga tariflar qo’llash mutlaqo noto’g’ri. Biz, albatta, bu masalani bevosita AQSh ma’muriyati bilan muhokama qilamiz.»
Fransiyalik Emmanuel Makron shunday dedi: «Tarif tahdidlari bu kontekstda qabul qilinishi mumkin emas… Biz hech qanday qo’rqitishga berilmaymiz.»
Shvetsiya Bosh vaziri Ulf Kristersson shunday dedi: «Biz o’zimizga shantaj qilinishiga yo’l qo’ymaymiz.»
U qo’shimcha qildi: «Shvetsiya hozirda Yevropa Ittifoqiga a’zo boshqa davlatlar, Norvegiya va Buyuk Britaniya bilan birgalikda javob topish uchun intensiv muzokaralar olib bormoqda.»
Yevropa Kengashi Prezidenti Antonio Kosta shunday dedi: «Yevropa Ittifoqi har doim xalqaro huquqni himoya qilishda juda qat’iy bo’ladi… bu, albatta, Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar hududida boshlanadi.»
Daniya tashqi ishlar vaziri Lars Lokke Rasmussen bu tahdid «kutilmagan hodisa bo’ldi» deb ta’kidladi.
Shu bilan birga, Yevropa Parlamentidagi konservativ EPP guruhi rahbari, nemis MEP Manfred Weber Trampning harakati o’tgan yili muzokara qilingan, ammo hali ratifikatsiya qilinmagan Yevropa Ittifoqi-AQSh savdo kelishuvi haqida savollar tug’dirganini aytdi.
Bryussel va Vashington AQShning barcha Yevropa Ittifoqi tovarlariga 15% tarif qo’yishi va 27 a’zodan iborat blok AQSh eksportchilari uchun o’z bozorlarini tanlangan mahsulotlarga 0% tariflar bilan ochishi haqida kelishuvga erishgan edi.
«EPP Yevropa Ittifoqi-AQSh savdo kelishuvini qo’llab-quvvatlaydi, ammo Donald Trampning Grenlandiya bo’yicha tahdidlarini hisobga olsak, bu bosqichda ma’qullashning iloji yo’q», deb yozdi Weber X da. «AQSh mahsulotlariga 0% tariflar to’xtatib turilishi kerak», – deya qo’shimcha qildi u.
Biroq, AQShning BMTdagi elchisi Mayk Valtsning ta’kidlashicha, Daniya «shimoliy mintaqada qilinishi kerak bo’lgan ishlarni bajarish uchun resurslarga yoki imkoniyatga ega emas.»
Fox News telekanalida so’zlar ekan, u Grenlandiya aholisining hayoti «AQSh soyaboni ostida xavfsizroq, kuchliroq va farovonroq bo’lishini» da’vo qildi.
Tramp tez-tez «tarif» uning eng sevimli so’zi ekanligini aytgan va u buni mamlakatlarni o’z siyosatini Oq uy maqsadlariga moslashtirishga ko’ndirish yoki majburlash vositasi sifatida ko’rishini bildirgan.
Biroq, uning so’nggi e’loni ularning qarshiliklariga qaramay, Grenlandiyani sotib olish uchun yangilangan urinishida sezilarli keskinlashuvni anglatadi.
Tarif e’lonining bevosita sababi noma’lumligicha qolmoqda, garchi Tramp bu haqda Oq uyda jurnalistlar bilan suhbatda birinchi bo’lib ishora qilgan edi.
So’nggi haftalarda u bir nechta variantlar, jumladan, harbiy kuch ishlatish imkoniyati ko’rib chiqilayotganini bir necha bor aytgan bo’lsa-da, e’lon AQSh va Daniya rasmiylari orolning kelajagini muhokama qilish uchun yuqori darajadagi ishchi guruh tuzishga kelishganidan bir necha kun o’tib yangradi.
Vashingtonning diplomatik va siyosiy doiralarida ishchi guruhning e’lon qilinishi Daniya va uning Yevropalik ittifoqchilari uchun ijobiy o’zgarish sifatida qaraldi – hech bo’lmaganda Oq uyning har qanday qarorini yoki yanada keskinlashuvini kechiktiradigan voqea.
Buning o’rniga, so’nggi tariflar masalaga yangi shoshilinchlik hissini kiritdi va NATOning asosiy ittifoqchilari va savdo hamkorlari bilan munosabatlarni keskinlashtirdi.
Jamoatchilik fikrini o’rganish shuni ko’rsatadiki, Grenlandiya aholisining 85% hududning AQShga qo’shilishiga qarshi.
Trampning bosib olish rejalariga qarshi namoyishlar tarif e’lon qilinishidan oldin shanba kuni Daniya shaharlarida, shuningdek, Grenlandiyaning poytaxti Nuk shahrida ham bo’lib o’tdi.
Daniya poytaxti Kopengagenda «Grenlandiyadan qo’lingni tort» va «Grenlandiya grenlandiyaliklar uchun» degan yozuvlar yozilgan plakatlar ko’tarildi.
«Biz Daniya qirolligi va Grenlandiyaning o’z taqdirini o’zi belgilash huquqini hurmat qilishni talab qilamiz», dedi Grenlandiya uyushmalarining soyabon guruhi bo’lgan Inuit rahbari Kamilla Siezing.
Nuk shahrida Grenlandiya Bosh vaziri Jens-Frederik Nilsen «Grenlandiya sotilmaydi» va «biz o’z kelajagimizni o’zimiz yaratamiz» degan yozuvlar yozilgan plakatlarni ko’tarib, AQSh konsulligiga yo’l oldi.
Mitinglar AQSh Kongressi delegatsiyasining Kopengagenga tashrifi bilan bir vaqtga to’g’ri keldi. Uning rahbari, demokrat senator Kris Kuns janob Trampning ritorikasini «konstruktiv emas» deb ta’rifladi.
Huquqiy tartibot shaharda davom etayotgan immigratsiya bo’yicha qonunlarni buzganlarga qarshi chora-tadbirlar fonida rejalashtirilgan dam olish kunlaridagi norozilik va qarshi noroziliklardan oldin keladi.
Bu shahar ICE agenti tomonidan o’tgan hafta otib o’ldirilgan Minneapolislik ayolning o’limi haqida yangi tafsilotlar paydo bo’lgan paytga to’g’ri keldi.
Oq uyning xabar berishicha, Buyuk Britaniyaning sobiq bosh vaziri va AQSh davlat kotibi «asoschi ijroiya kengashi»da o’tirishadi.
AQSh prezidentining tinchlik rejasining keyingi bosqichini nazorat qiladiganlarning ismlari e’lon qilindi.
YouTube quyon teshigi Avril Made Devidjni AQSh xalq paradidan hayratga solishga olib keladi.
«`