«`html
Oylar davomida AQSh razvedka agentliklari Venesuela prezidenti Nikolas Maduroning harakatlarini sinchkovlik bilan kuzatib borishdi.
Venesuela hukumati ichida joylashgan manbani o’z ichiga olgan ehtiyotkorlik bilan tuzilgan jamoa, uning uyqu odatlari, ovqatlanish tanlovlari, kiyimlari va hatto, yuqori martabali harbiy manbalarga ko’ra, «uy hayvonlari»ni ham doimiy ravishda kuzatib bordi.
Dekabr oyining boshlarida «Mutlaq qat’iyat» operatsiyasi, diqqat bilan rejalashtirilgan missiya yakunlandi. Operatsiya AQSh maxsus kuchlari Maduroning Karakasdagi xavfsiz uyining to’liq nusxasini kirish yo’llarini simulyatsiya qilish uchun qurgan keng ko’lamli tayyorgarlik va mashqlar natijasi edi.
Sovuq urushdan beri ko’rilmagan Lotin Amerikasidagi AQShning muhim harbiy aralashuvini ifodalovchi reja qattiq sir tutilgan edi. Kongressga oldindan xabar berilmagan va maslahatlashilmagan. Murakkab tafsilotlar aniqlangach, yuqori martabali harbiy amaldorlar ishga tushirish uchun maqbul sharoitlarni kutishdi.
Rasmiylar shanba kuni maqsad kutilmaganlik elementini maksimal darajada oshirish ekanligini ta’kidlashdi. AQSh prezidenti Donald Trampning roziligiga qaramay, ob-havo qulayroq bo’lishi va bulut qoplami kamayishi uchun to’rt kun oldin dastlabki urinish bekor qilindi.
«Rojdestvo va Yangi yilni o’z ichiga olgan haftalar davomida Amerika Qo’shma Shtatlari harbiylarining erkak va ayollari sabr bilan kerakli tetiklantirgichlarni va prezidentning ruxsatini kutishdi», – dedi general Den Keyn shanba kuni ertalab bo’lib o’tgan matbuot anjumanida.
Missiyani boshlash to’g’risidagi prezidentlik buyrug’i nihoyat juma kuni EST vaqti bilan 22:46 da (shanba kuni GMT vaqti bilan 03:46) berildi.
«Biz to’rt kun oldin, uch kun oldin, ikki kun oldin harakat qilishga tayyor edik va keyin birdaniga imkoniyat paydo bo’ldi. Va biz aytdik: boring», – dedi Tramp shanba kuni Fox & Friends telekanalida, bir kechada o’tkazilgan operatsiyadan so’ng.
«U bizga yetkazdi va biz buni qadrlaymiz… omad va xudo yor bo’lsin», – deya qo’shimcha qildi general Keyn. Trampning ko’rsatmasi Karakasda yarim tundan biroz oldin keldi va harbiylarga qorong’ulikda harakat qilish uchun kechaning katta qismini taqdim etdi.
Shundan so’ng Vashingtonda va butun dunyoda ko’pchilikni hayratda qoldirgan ikki soat yigirma daqiqalik havo, quruqlik va dengiz aktivlarini o’z ichiga olgan operatsiya sodir bo’ldi.
Uning ko’lami va aniqligi deyarli misli ko’rilmagan edi. Operatsiya darhol bir qator mintaqaviy kuchlarning qoralashiga sabab bo’ldi, Braziliya prezidenti Lula da Silva Venesuela rahbarining kuch bilan qo’lga olinishini «butun xalqaro hamjamiyat uchun yana bir o’ta xavfli precedent» deb baholadi.
Tramp missiyani Oq uyning vaziyat xonasidan kuzatmadi. Buning o’rniga u Palm-Bich, Floridadagi Mar-a-Lago klubida edi va u yerda Markaziy razvedka boshqarmasi direktori Jon Retkliff va AQSh Davlat kotibi Marko Rubio bilan birga operatsiyaning jonli efirini kuzatdi.
«Bu ajoyib tomosha edi», – dedi Tramp shanba kuni. «Agar siz bunga guvoh bo’lganingizda, men buni televizor dasturini tomosha qilgandek tomosha qildim. Va tezlik, shiddat… bu haqiqatan ham favqulodda ish, bu shaxslarning ajoyib yutug’i edi.»
So’nggi oylarda AQSh mintaqada o’zining harbiy ishtirokini sezilarli darajada oshirdi, minglab askarlarni, samolyot tashuvchisini va ko’plab harbiy kemalarni joylashtirdi – bu o’n yilliklardagi eng katta kuchayish – Tramp Maduroni giyohvand moddalar savdosi va narkoterrorizmda aybladi va giyohvand moddalarni kontrabanda qilish uchun ishlatilgan deb taxmin qilingan o’nlab kichik kemalarni nishonga oldi.
Biroq, «Mutlaq qat’iyat» operatsiyasining dastlabki belgilari osmonda yaqqol ko’rindi. AQSh rasmiylarining so’zlariga ko’ra, tun davomida 150 dan ortiq samolyot, jumladan, bombardimonchi samolyotlar, qiruvchi samolyotlar va razvedka samolyotlari joylashtirildi.
«Butun manyovr, qo’nishlar, samolyotlarning soni juda murakkab edi», – dedi Tramp Fox News telekanaliga. «Bizda har bir mumkin bo’lgan ssenariy uchun qiruvchi samolyot tayyor edi.»
Tungi soat taxminan 02:00 da (GMT vaqti bilan 06:00) Karakas bo’ylab kuchli portlashlar yangradi va shahar uzra tutun bulutlari ko’tarildi. «Men dahshatli ovozni, baland portlashni eshitdim», – deya xabar berdi Ana Vanessa Herrero BBCga. «U barcha oynalarni silkitdi. Shundan so’ng, men deyarli butun manzarani yashirgan ulkan tutun bulutini ko’rdim.»
Uning qo’shimcha qilishicha: «Samolyotlar va vertolyotlar butun shahar bo’ylab g’ujillab yurishardi.»
Tez orada osmondagi ko’plab samolyotlarni aks ettiruvchi videolar – va boshqa portlashlar oqibatlarini ko’rsatuvchi videolar ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqala boshladi. Bir videoda vertolyotlar karvoni Karakas uzra past balandlikda uchayotgani, portlashlardan ko’tarilayotgan tutun ko’rsatilgan.
«Bizni mahalliy vaqt bilan 01:55 atrofida portlashlar ovozi va Karakas uzra uchayotgan samolyotlarning dron ovozi uyg’otdi», – dedi guvohlardan biri Daniela BBCga. «Hamma narsa to’liq qorong’ilikka botdi, faqat yaqin atrofdagi portlashlarning chaqnashi bilan yoritildi.»
Uning qo’shimcha qilishicha: «Qo’shnilar kondominium guruh chatida xabar yozishayotgan edi, ularning barchasi nima bo’layotganini bilmaydilar va portlashlardan qo’rqishgan.»
BBC Verify Karakas atrofidagi joylarda portlashlar, yong’in va tutunni ko’rsatadigan bir qator videolarni tahlil qilib, aniq nishonlarni aniqladi.
Hozirgacha u beshta joyni tasdiqladi, jumladan Generalissimo Fransisko de Miranda havo bazasi, La Karlota nomi bilan mashhur bo’lgan aerodrom va Karakasning Karib dengiziga asosiy aloqasi bo’lgan La Guaira porti.
AQSh zarbalarining bir qismi havo mudofaa tizimlariga va boshqa harbiy inshootlarga qaratilgan, dedi rasmiylar. Tramp, shuningdek, AQSh missiya boshlanishidan oldin Karakasdagi elektr ta’minotini uzganiga ishora qildi, ammo usuliga to’xtalmadi.
«Karakas chiroqlari bizga xos bo’lgan ma’lum bir tajriba tufayli asosan o’chirildi», dedi u. «U qorong’i va o’lik edi.»
Zarbalar Karakas bo’ylab aks-sado berar ekan, AQSh kuchlari shaharga kirdi. Ularning orasida AQSh harbiy kuchlarining eng yaxshi maxsus topshiriqlar bo’linmasi bo’lgan «Delta Force» a’zolari ham bor edi, dedi CBS telekanaliga BBCning AQSh yangiliklar bo’yicha hamkori.
Keynning so’zlariga ko’ra, askarlar zarbalar boshlanganidan ko’p o’tmay, mahalliy vaqt bilan 02:01 da Maduroning joylashgan joyiga yetib kelishdi. Tramp xavfsiz uyni Karakas markazidagi harbiy «qal’a» deb ta’riflab, dedi: «Ular bizning kelishimizni kutib, tayyor pozitsiyada edilar. Ular biz kelayotganimizni bilishardi.»
Askarlar kelgach o’q otishga duch kelishdi va AQSh vertolyotlaridan biri shikastlandi, ammo ish holatida qoldi. «Qo’lga olish kuchlari Maduroning majmuasiga tushib, tezlik, aniqlik va intizom bilan harakat qilishdi», dedi general Keyn.
«Ular shunchaki kirib kelishdi va aynan shu turdagi vaziyat uchun mo’ljallangan, mustahkamlangan po’lat eshiklar bo’lgan, o’tib bo’lmaydigan ko’rinadigan joylarga kirishdi», dedi Tramp.
Operatsiya – Maduroning rafiqasi Siliya Floresni qo’lga olishni ham o’z ichiga olgan – davom etayotgan paytda Rubio qonunchilarga xabar bera boshladi, bu esa AQSh Kongressining ba’zi a’zolari orasida g’azabga sabab bo’ldi.
«Aniqlik kiritishimga ruxsat bering: Nikolas Maduro noqonuniy diktator. Biroq, Kongressning ruxsatisiz va keyin nima bo’lishi haqida ishonchli rejasiz harbiy harakatlarni boshlash mas’uliyatsizlikdir», dedi Senatdagi partiya rahbari, yuqori martabali demokrat Chak Shumer.
Shanba kuni bo’lib o’tgan matbuot anjumanida Rubio Kongressga oldindan brifing berish missiyaga xavf tug’dirishi mumkinligini aytdi. «Kongressda sizib chiqish moyilligi bor», – deya qo’shimcha qildi Tramp. «Bu muvaffaqiyatga olib kelmaydi.»
Maduroning majmuasi ichida, AQShning elita qo’shinlari kirib kela boshlaganida, Tramp Venesuela prezidenti – so’nggi oylarda Kuba soqchilariga tayanishni kuchaytirgan – xavfsiz xonaga qochishga urinishganini aytdi.
«U xavfsiz joyga yetib borishga urinayotgan edi, bu oxir-oqibat xavfsiz bo’lib chiqmadi, chunki biz eshikni taxminan 47 soniyada buzib kirgan bo’lardik», dedi Tramp.
«U eshikka yetib keldi, lekin uni himoya qila olmadi. U shu qadar tez yengildiki, u bu [xonaga] kira olmadi.»
Agar AQSh 2013-yilda prezidentlikni egallagan avtoritar yetakchi Maduroni hibsga olishga qarshilik ko’rsatgan bo’lsa, uni o’ldirishi mumkinmidi, degan savolga Tramp shunday javob berdi: «Bu mumkin edi.»
AQSh tomonida «bir nechta yigitlar jarohat oldi», dedi u, ammo AQSh xizmatchilaridan hech kim halok bo’lmadi.
Venesuela Mudofaa vaziri Vladimir Padrino yakshanba kuni bergan bayonotida Maduroning xavfsizlik xizmatining «muhim qismi» va «askarlar va begunoh tinch aholi» AQSh operatsiyasi davomida halok bo’lganini aytdi.
AQSh ilgari Maduroni hibsga olishga olib keladigan ma’lumot uchun 50 million dollar (37 million funt sterling) mukofot taklif qilgan edi. Shanba kuni mahalliy vaqt bilan soat 04:20 ga kelib, vertolyotlar Venesuela hududidan Maduro va uning rafiqasi bilan birga AQSh Adliya vazirligining hibsida va Nyu-Yorkka yo’l oldi, u yerda ularga jinoiy ayblovlar qo’yilishi kutilmoqda.
Deyarli bir soat o’tgach, Tramp uning qo’lga olingani haqidagi xabarni butun dunyoga e’lon qildi. «Maduro va uning rafiqasi tez orada Amerika adolatining to’liq kuchiga duch kelishadi», dedi u.
Kristobal Vaskesning qo’shimcha xabar berishi
Mette Frederiksenning ta’kidlashicha, «AQShning Daniya qirolligi tarkibidagi uchta davlatning birortasini anneksiya qilishga haqqi yo’q.»
Tahlil muharriri Ros Atkins AQShning Venesuelaga bergan zarbalari va uning prezidentini qo’lga olishidan kelib chiqadigan asosiy savollarni ko’rib chiqadi.
Venesuela prezidentini qo’lga olish operatsiyasini fotosuratlar, sun’iy yo’ldosh tasvirlari va xaritalar orqali kuzatib boring.
Donald Tramp Amerika neft kompaniyalari Venesuela neft qazib olishga milliardlab dollar sarmoya kiritishini ko’rsatdi.
Tramp o’zini xalqaro me’yorlardan ustun deb biladi va boshqalar ham xuddi shunday imtiyozlardan bahramand bo’la olmaydi, deb o’ylaydi.
«`