«Agar Bangladeshda tug’ilsa, bolamning millati o’zgarib qolishidan qo’rqdim», – deydi 25 yoshli Sunali Xotun, homilador ayol, iyun oyida qo’shni davlatga deportatsiya qilinganidan so’ng, shu oyning boshida Hindistonga qaytib kelgan.
Sharqiy Hindistonning G’arbiy Bengal shtatidan bo’lgan uy xizmatchisi Xotun xonim Dehlida eri Danish Shayx va sakkiz yoshli o’g’li bilan birga hibsga olingan. Shundan so’ng, oila hujjatlarsiz muhojirlar degan gumon bilan Bangladeshga deportatsiya qilingan. Kelgandan so’ng, Bangladesh rasmiylari oilani noqonuniy kirganlikda ayblab hibsga oldi.
Uning deportatsiyasi milliy e’tiborni tortdi va G’arbiy Bengal hukumatining qattiq tanqidiga sabab bo’ldi, ular Bharatiya Janata partiyasi boshchiligidagi federal hukumatni uni asosli sababsiz deportatsiya qilishda aybladi. Xotun xonim so’nggi oylarda noqonuniy immigratsiyada gumonlanib hibsga olingan va Bangladeshga deportatsiya qilingan yuzlab odamlar orasida.
Dehli bu deportatsiyalar bo’yicha rasmiy raqamlarni e’lon qilmagan bo’lsa-da, Bangladesh hukumati ichidagi ishonchli manbalar avvalroq BBCga xabar bergan, faqat may oyida 1200 dan ortiq odam «noqonuniy ravishda itarib yuborilgan». O’sha oyda hukumatga qarashli All India Radio Dehlidan taxminan 700 kishi repatriatsiya qilingani haqida xabar berdi.
Hindistonda Bangladeshlik muhojirlarga qarshi kurashish yangilik emas. Ikki davlat chuqur madaniy aloqalarga ega va beshta shtatni qamrab olgan 4096 km (2545 milya) uzunlikdagi ochiq chegaraga ega. G’arbiy Bengal, chegaradagi boshqa shtatlar singari, tarixan ish qidirish yoki diniy ta’qibdan qochish natijasida yuzaga kelgan migratsiya to’lqinlarini boshidan kechirgan.
Biroq, inson huquqlari himoyachilarining ta’kidlashicha, so’nggi deportatsiyalar asosan bengal tilida so’zlashuvchi musulmonlarga ta’sir qilmoqda – bu til G’arbiy Bengal va Bangladesh uchun umumiy bo’lib, tegishli qonuniy tartiblarga rioya qilmasdan amalga oshirilmoqda.
Xotun xonim va uning oilasi, shuningdek, uchta qo’shnisi – barchasi bengal tilida so’zlashuvchi musulmonlar – Dehli xorijiy mintaqaviy ro’yxatga olish idorasi ularning Hindistonga qonuniy kirishi yoki yashashini tasdiqlovchi hujjatlari yo’qligini aniqlaganidan keyin deportatsiya qilindi. Uning yetti yoshli qizi oilasi hibsga olingan paytda qarindoshlari bilan birga bo’lganligi sababli deportatsiya qilinmagan.
Standart protokolga ko’ra, rasmiylar gumon qilinayotgan hujjatlarsiz muhojirning da’vosini o’z shtati bilan tekshirishlari kerak. G’arbiy Bengal Migrant Ishchilar Farovonlik Kengashi raisi Samirul Islom BBCga Xotun xonimning holatida bu tekshiruv jarayoni amalga oshirilmaganini aytdi.
BBC deportatsiyalarni nazorat qiluvchi Dehli ichki ishlar departamenti bilan bog’landi.
Dekabr oyida Hindiston Oliy sudi federal hukumatga Xotun xonim va uning o’g’liga fuqaroligi tekshirilayotgan paytda «insonparvarlik nuqtai nazaridan» qaytishga ruxsat berishni buyurdi. Hozirda u G’arbiy Bengaldagi ota-onasi bilan yashaydi. Kafillik evaziga ozod qilingan eri Bangladeshda qarindoshi bilan qolmoqda.
Xotun xonimning Hindistonga qaytishi haqida turli xil his-tuyg’ular bor.
Yanvar oyida tug’iladigan farzandi avtomatik ravishda Hindiston fuqaroligini olishidan xursand bo’lsa-da, u Bangladesh qamoqxonalarida ajralganidan beri uch oydan ortiq vaqtdan beri ko’rmagan eri haqida chuqur qayg’urmoqda.
Uning so’zlariga ko’ra, video qo’ng’iroqlar paytida u tez-tez yig’lab, uyga qaytish istagini bildiradi.
«Biz Bangladeshdan emasmiz, biz hindistonlikmiz. Nega ular bizga bunday qilishdi?» deb so’raydi Xotun xonim.
Uning ta’kidlashicha, Dehli politsiyasi tomonidan hibsga olinganidan taxminan bir hafta o’tgach, uning oilasi va qo’shnilari Hindiston-Bangladesh chegarasiga olib ketilgan va Chegara Xavfsizlik Kuchlari (BSF) xodimlari tomonidan o’tkazib yuborilgan.
«Ular bizni [Bangladeshdagi] daryo va soylari ko’p bo’lgan zich o’rmonda qoldirishdi», – deydi u. Uning so’zlariga ko’ra, ular mahalliy aholi tomonidan taklif qilingan yo’l orqali Hindistonga qayta kirishga uringanlarida, BSF soqchilari guruh a’zolariga, jumladan, eriga hujum qilib, ularni o’rmonga qaytarishgan.
BBC Xotun xonimning da’volariga javob olish uchun BSFga murojaat qildi.
Mahalliy aholining yordami bilan guruh Dakkaga yo’l oldi, u erda ular hibsga olinishidan va qamoqqa tushishidan oldin oziq-ovqat va suvdan cheklangan holda kunlarni o’tkazdilar. Xotun xonimning xabar berishicha, qamoqxonada berilgan ovqat homilador ayol uchun etarli bo’lmagan va uning kamerasida hojatxona yo’q edi.
«Qo’rqardim, chunki yonimda faqat o’g’lim bor edi. Biz faqat yig’ladik», – deydi u.
BBC Sunalining da’volariga izoh olish uchun Bangladesh ichki ishlar va qamoqxona departamentlari bilan bog’landi.
Hindistonda esa uning oilasi fuqaroligini isbotlash va qaytishini osonlashtirish uchun tinimsiz sudga murojaat qildi. Uning ishi hozirda Oliy sud tomonidan ko’rib chiqilmoqda.
«Mening oilam parokanda bo’lib ketdi», – deya qayg’uradi Xotun xonim G’arbiy Bengaldagi ota-onasining bir xonali uyida o’tirib. Ikki nafar kichik yoshdagi bolasi va yana biri yo’lda ekan, u ularning barchasini qanday qilib ta’minlashni bilmaydi.
Biroq, u bir narsaga qat’iy qaror qilgan.
«Bu erda kuniga uch mahal ovqatlanishga qiynalishimiz mumkin, lekin men hech qachon Dehliga qaytmayman», – deydi u.
BBC News India’ni quyidagi manzillarda kuzatib boring: Instagram, YouTube, X va Facebook.
Pokistonning sobiq bosh vaziri, hozirda qamoqda o’tirgan, hukmga qarshi shikoyat qilishni rejalashtirmoqda.
Yaqinda Luknou o’zining nozik taomlari bilan tan olingan global shaharlar ro’yxatiga qo’shildi.
Sharmanda bo’lgan prezident Yun Suk Yeol hukumatga qarshi kayfiyat uchun kutilmagan afishaga aylandi.
Gumonlanuvchining xuruji Taypeining asosiy metrosidan boshlanib, yaqin atrofdagi boshqa stantsiyaga ko’chib o’tdi.
Yangi noroziliklar sobiq bosh vazir Shayx Hasinani ag’dargan norozilik harakatlari yetakchilaridan birining o’limidan kelib chiqqan.